Het hemd is nader dan de rok

Een hemd, zouden er veel mensen zijn die dat tegenwoordig nog onder een rok dragen? Vroeger wel. Kennelijk zo veel dat er een spreekwoord op is gebaseerd. Want wat betekent dit – goeddeels in onbruik geraakte – spreekwoord eigenlijk?

Wat wilt u liever dat schoon is en lekker zit, een onderbroek of een overjas? Wat wast u vaker? Dit is de kern van het ontstaan van het hier ter bespreking voorliggende spreekwoord. Natuurlijk antwoordt u allemaal dat het kledingstuk het dichtst bij uw lijf de hoogste prioriteit heeft als het aankomt op schoonheid, hygiëne en comfort. Hetzelfde antwoordden de Nederlanders van vroeger tijden, tijden toen men nog rondliep in hemd en rok. Het hemd, nader aan het lijf, werd de personificatie van de belangen die dichtbij iemand stonden – de belangen van familie en vrienden – terwijl de rok, verder van het lijf, werd gebruikt als vattende term voor de belangen van anderen.

De situaties waarin het spreekwoord gebruikt wordt zijn overwegend negatief van aard. Veelal is het spreekwoord op zijn plaats wanneer woorden als ‘vriendjespolitiek’, ‘favoritisme’ of ‘nepotisme’ in het gesprek niet zouden misstaan; allemaal situaties waarin een belang dat dichterbij staat – onrechtmatig – wordt verkozen boven andere belangen.

Zou er een reden zijn dat het spreekwoord in onbruik is geraakt? Buiten het feit dat Oudhollandse spreekwoorden tegenwoordig over het algemeen steeds minder gebruikt worden, zou betoogd kunnen worden dat de familiebanden in de huidige samenleving een stuk minder hecht zijn. De daarmee gemoeide belangen zouden daarmee een stuk minder dichtbij staan dan een paar honderd jaar geleden.

Wat denkt u? Is het hierboven besproken spreekwoord tegenwoordig zo weinig te horen omdat er simpelweg minder behoefte is aan een gevatte manier om kenbaarheid te geven aan een verkeerde weging van belangen door een ander, of omdat men nu eenmaal geen rokken meer over hemden draagt?

5 gedachten over “Het hemd is nader dan de rok”

  1. Bedankt voor dit artikel! Ik kende dit spreekwoord niet.
    Het is leuk om zo iets nieuws te leren!
    Ik kijk uit naar je volgende artikelen.

    Groeten,

  2. Wordt het anglisisme ‘YOLO’ tegenwoordig niet vaak gebruikt waar deze uitdrukking had kunnen voorkomen? Het lijkt me nog steeds een actueel spreekwoord gezien er opgemerkt wordt dat jongere generaties hedonistischer zijn dan ‘vroeger’. Ook las ik dat dit spreekwoord in vele andere talen bestaat, waar de kledingstukken aan de betreffende mode worden aangepast.
    Tijd voor wat andere kledingstukken?

    Leuke blog!

  3. Misschien ook wel een leuke om een artikel over te schrijven: het ontstaan van het gebruik van het anglicisme ‘yolo’. Maar we zouden het spreekwoord inderdaad om kunnen vormen naar iets als “het shirt is nader dan de trui”.

  4. Hi there, I found your web site by the use of Google even as looking for a related matter, your web site came
    up, it appears to be like good. I’ve bookmarked it in my google bookmarks.

    Hi there, just became aware of your blog via Google, and located that it’s
    truly informative. I am going to watch out for brussels. I’ll be grateful for
    those who continue this in future. Numerous other people can be benefited
    from your writing. Cheers!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *